Partnerstwo w zarządzaniu migracją – jak partnerstwo może zmienić podejście do integracji

Zjawisko migracji nie jest niczym nowym — towarzyszy ludzkości od zarania dziejów. Jednak jego dzisiejsza skala, tempo i znaczenie sprawiają, że wymaga ono zupełnie nowego podejścia — szczególnie w kontekście lokalnym. Współczesne migracje, poza naturalną mobilnością ludzi, wywołane wojną, kryzysem gospodarczym lub klimatycznym, koncentrują się dziś także w Polsce. Widać to wyraźnie na przykładzie imigracji obywateli Ukrainy – zarówno tej sprzed 2022 roku, jak i nowszej, uchodźczej, po wybuchu pełnoskalowej wojny.

To właśnie na poziomie lokalnym — w miastach i gminach — rozgrywają się codzienne historie integracji, napięć, wyzwań i współpracy. W każdym społeczeństwie doświadczane są stereotypy, efekty emocji czy klasyczne napięcia między różnymi środowiskami. W tym kontekście coraz ważniejszą rolę odgrywa partnerstwo w zarządzaniu migracją – współpraca między samorządami, sektorem biznesowym oraz społeczeństwem obywatelskim. Tylko wspólne działanie może przynieść realne i trwałe korzyści – zarówno migrantkom i migrantom, jak i społecznościom przyjmującym.

Migranci – wyzwanie czy szansa?

Współczesna narracja wokół migracji często koncentruje się na zagrożeniach: konkurencji na rynku pracy, obciążeniu systemów socjalnych czy różnicach kulturowych. Tymczasem dane z raportu BGK (2025) pokazują coś zgoła innego. Migranci z Ukrainy to nie tylko uchodźcy uciekający przed wojną. W dużej mierze to osoby aktywne zawodowo — w przypadku imigrantów sprzed 2022 r. aż 96–99% jest aktywnych na rynku pracy, z czego ponad 90% pracuje. W grupie uchodźców te wskaźniki są niższe (odpowiednio 70–80% i 53–71%), co wynika m.in. z wyższej liczby kobiet oraz dzieci w tej grupie. Mimo to, ich udział w zatrudnieniu i konsumpcji wspiera lokalną gospodarkę i PKB.

Co więcej, Ukraińcy w Polsce odprowadzają składki i podatki — na każde 1 zł z programu „800+” przypada średnio 5,4 zł wpłat do budżetu państwa. To pokazuje, że migranci mogą być realnym wsparciem dla lokalnych finansów i demografii, a nie ciężarem.

Starzejące się społeczeństwo potrzebuje wsparcia

Dane Eurostatu nie pozostawiają złudzeń: Polska należy do grupy krajów o najszybciej starzejącym się społeczeństwie w UE. Wzrost odsetka osób 65+ to wyzwanie nie tylko dla systemu emerytalnego, ale przede wszystkim dla rynku pracy i usług społecznych. Migranci – młodsi, często z wykształceniem, gotowi do pracy – mogą wypełnić lukę pokoleniową i wzmocnić siłę roboczą. Warunkiem jest jednak skuteczna integracja i aktywizacja zawodowa.

Lokalna integracja jako wspólna odpowiedzialność

Działania inkluzyjne, włączające, integracja nie może być zadaniem jednej instytucji. To proces, który wymaga zaangażowania wielu aktorów: samorządów, organizacji pozarządowych, biznesu, mieszkańców i samych migrantów, często ich organizacji. Przykłady dobrych praktyk pokazują, że skuteczna integracja wymaga działań „szytych na miarę i adekwatnych do potrzeb”: kursów językowych, doradztwa zawodowego, warsztatów międzykulturowych, wsparcia w uznawaniu kwalifikacji, a także przeciwdziałania dyskryminacji w miejscu pracy.

Z raportu CBOS wynika, że słowo „imigrant” nadal budzi więcej lęków niż neutralny termin „obcokrajowiec”. Praca nad zmianą języka i świadomości społecznej to nie fanaberia, lecz konieczność. Pomóc mogą w tym kampanie społeczne, edukacja międzykulturowa oraz lokalne partnerstwa budujące wspólną narrację.

Enklawy – bariera czy przestrzeń przejściowa?

Jednym z wyzwań pozostaje zjawisko tworzenia enklaw migranckich. Z jednej strony pozwalają one nowym mieszkańcom znaleźć oparcie i poczucie bezpieczeństwa, z drugiej mogą prowadzić do izolacji i samowykluczenia. W tym kontekście kluczowa jest aktywność samorządów oraz organizacji społecznych, które nie tylko wspierają integrację, ale też budują pomosty między migrantami a społecznością przyjmującą.

Mniejsze miasta – wielka sprawa

To nie tylko wielkie aglomeracje stają się dziś miejscem integracji migrantów. Wręcz przeciwnie – to w średnich i mniejszych miastach często widać największe zaangażowanie społeczności, bardziej bezpośredni kontakt między mieszkańcami, a także innowacyjne działania, które wyrastają z konkretnych potrzeb.

Puławy, Krosno, Oświęcim, Suwałki czy Nowy Sącz to tylko kilka przykładów miast, które postawiły na współpracę lokalnych samorządów z NGO-sami, biznesem i instytucjami publicznymi. W tych miejscowościach powstają punkty doradztwa migracyjnego, organizowane są kursy języka polskiego, wspólne wydarzenia kulturalne i inicjatywy sąsiedzkie. Często to właśnie tam zawiązują się trwałe partnerstwa, bo ludzie znają się osobiście i szybciej angażują się w działania.

W Chełmie, dzięki współpracy urzędu miasta z lokalnym stowarzyszeniem i szkołami językowymi, uchodźczynie z Ukrainy rozpoczęły szkolenia zawodowe, co pozwoliło im znaleźć pracę w lokalnych firmach produkcyjnych.

W Świdnicy, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej realizuje z sukcesem programy wsparcia dla rodzin migranckich, które łączą pomoc psychologiczną, naukę języka i działania integracyjne z lokalną społecznością — często przy wsparciu lokalnych parafii i organizacji kobiecych.

W Sanoku zaangażowani nauczyciele i wolontariusze zorganizowali „szkołę sobotnią” dla dzieci z Ukrainy i Białorusi, wspieraną przez lokalny biznes i bibliotekę. Efekt? Dzieci szybciej uczą się języka i łatwiej adaptują się w szkołach.

Małe miasto, duże możliwości

W mniejszych ośrodkach widoczna jest jeszcze jedna ważna przewaga – szybkość reakcji. Kiedy pojawia się potrzeba (np. przyjazd nowej grupy migrantów), odpowiedź może być natychmiastowa: burmistrz zwołuje spotkanie, lokalne NGO i przedsiębiorcy siadają do stołu, szkoła dostosowuje plan zajęć. W dużych miastach takie działania często grzęzną w procedurach.

Mniejsze miasta mogą też łatwiej budować więzi społeczne, bo dystans – dosłowny i symboliczny – między migrantem a „lokalsem” jest mniejszy. Ludzie spotykają się na bazarku, w szkole, w urzędzie, w tej samej przychodni. Dzięki temu integracja dzieje się naturalnie, codziennie – jeśli tylko jest do tego przestrzeń i dobra wola.

Partnerstwo na lokalną miarę

W małych i średnich miastach model partnerstwa nie wymaga wielkich struktur. Czasem to po prostu:

– dyrektorka biblioteki, która organizuje klub językowy i zaprasza do niego migrantki,

– lokalny przedsiębiorca, który zatrudnia uchodźców i zapewnia im wsparcie mentora,

– radna, która angażuje społeczność osiedla w festyn integracyjny,

– NGO, które łączy mieszkańców w działania sąsiedzkie.

To sieć relacji, a nie „system”, sprawia, że partnerstwo działa.

To właśnie lokalne partnerstwa mają szansę przekuć migrację z wyzwania w szansę. Na wzrost demograficzny. Na rozwój gospodarczy. Na nową jakość wspólnoty.

Jak pisała Elif Shafak: Ludzie, których uznajemy za obcych, często są lustrami, w których możemy dostrzec nasze własne lęki i nadzieje.

I inne wypowiedzi:

Pope Francis, Fratelli Tutti: Migranci nie są zagrożeniem, ale wyzwaniem, które pomaga nam rosnąć. Wspólnie możemy budować społeczeństwo otwarte, solidarne i twórcze.

Barack Obama, The Audacity of Hope: Historia pokazuje, że gdy różne grupy ludzi działają razem, ich różnorodność staje się siłą, a nie przeszkodą.

Amitav Ghosh, Morze opium: Nie ma prawdziwej społeczności bez wspólnych historii. Dopóki nie zaczniemy ich tworzyć razem, pozostaniemy sobie obcy.

Zygmunt Bauman, Obcy u naszych drzwi: Integracja to nie asymilacja. To budowanie mostów, które łączą światy bez burzenia tożsamości.

Z filmów…

„W krainie miodu i krwi” (2011): Podział między ludźmi nie zaczyna się od różnic, ale od tego, jak je postrzegamy.

„Gran Torino” (2008): Nie liczy się to, skąd pochodzisz, ale to, co robisz, żeby stać się częścią tej społeczności.

„Przybysze” (2009): Nie chodzi o to, by kogoś wchłonąć, ale by wspólnie stworzyć nową rzeczywistość.

„Ziemia obiecana” (1975, reż. Andrzej Wajda): Każdy jest tu obcy, ale każdy może stać się kimś.

„Przyjezdni” (2007, reż. Philippe Lioret): Zrozumienie zaczyna się tam, gdzie kończą się uprzedzenia. Spotkanie to pierwszy krok do wspólnoty.

Jeśli zainteresowała Cię tematyka to zapraszamy na webinar: Partnerstwa w zarządzaniu migracją (03.06.2025 r. 10:00 – 12:00).

Rejestracja: https://wsparciemiast.pl/wydarzenie/webinar-md-03-06-partnerstwa-w-zarzadzaniu-migracja/