Co w trawie piszczy? Wykorzystanie wyników badań ankietowych w budowaniu relacji z mieszkańcami i interesariuszami.

Gdy patrzymy na łąkę z daleka, widzimy jednolitą zieleń. Dopiero po bliższym przyjrzeniu się dostrzegamy bogactwo gatunków roślin, subtelne różnice w ich kształtach i barwach. Podobnie jest z miastem. Ogólne opinie o jego stanie i perspektywach nie oddają całego spektrum doświadczeń i potrzeb jego mieszkańców. Aby miasto mogło się rozwijać w sposób skrojony na miarę swoich mieszkańców, niezbędne jest spojrzenie bliższe, wnikliwsze, pozwalające na dostrzeżenie niuansów. Czyż spojrzenie lidera samorządu nie jest inne niż maturzysty, czy też lokalnego przedsiębiorcy w danym mieście? To wnikliwsze spojrzenie umożliwiają badania społeczne.

Badania i analizy

W ramach Polsko-Szwajcarskiego Programu Rozwoju Miast miasta mogły skorzystać ze wsparcia Związku Miast Polskich przy przeprowadzeniu badań społecznych. Badania mogły dotyczyć trzech kluczowych grup społecznych: młodzieży ostatnich klas szkół średnich, liderów społeczności lokalnych oraz lokalnych przedsiębiorców. Jednocześnie miasta mogły wykorzystać kwestionariusz na temat oceny warunków wspierania przedsiębiorczości w mieście. Wyniki przeprowadzonych badań nie tylko pomagały zrozumieć rzeczywistość, ale także otworzyły drogę do realnej zmiany, poprzez budowanie silniejszych relacji i zaangażowania społecznego.

To właśnie dzięki takim badaniom miasto, niczym przez szkło powiększające, mogło dostrzec detale niewidoczne na pierwszy rzut oka. Jak botanik, który analizuje łąkę, rozróżniając poszczególne gatunki i ich wzajemne zależności, tak i my, badając społeczność miejską, odkrywaliśmy różnorodność perspektyw, doświadczeń i potrzeb jej mieszkańców. Tylko dzięki takiej wnikliwej analizie możliwe jest projektowanie rozwiązań, które będą odpowiadały na realne wyzwania i aspiracje lokalnej społeczności.

Czy badania te mogą mieć wpływ na przygotowanie Kompletnej Propozycji Projektu? Badania społeczne odgrywają kluczową rolę w identyfikacji potrzeb i oczekiwań interesariuszy. To podstawa do kontynuowania dialogu z poszczególnymi grupami społecznymi. Stanowią fundament skutecznego Planu Partycypacji z interesariuszami, a w konsekwencji wpływają na stworzenie dobrej Kompletnej Propozycji Projektu.

Doświadczenia grup społecznych

Młodzież

Podobnie jak młoda trawa na łące, która potrzebuje odpowiednich warunków, by się zakorzenić i wzrastać, młodzież w miastach potrzebuje przestrzeni do rozwoju, aby mogła budować swoją przyszłość w miejscu, z którego pochodzi. Jeśli gleba jest żyzna, a otoczenie sprzyjające, młode pędy stają się silną i trwałą częścią ekosystemu. Tak samo młodzi ludzie, jeśli znajdą w swoim rodzinnym mieście odpowiednie warunki – możliwości edukacyjne, zawodowe i społeczne – mogą zdecydować się na pozostanie lub powrót po zdobyciu doświadczenia. Właśnie dlatego tak istotne jest wsłuchanie się w ich głosy i potrzeby. „Młodzież głosuje nogami”, to trafne określenie zjawiska, w którym młodzi ludzie, po ukończeniu szkoły średniej, podejmują decyzję o opuszczeniu rodzinnego miasta. Szukają lepszych perspektyw edukacyjnych lub zawodowych. Często wyjazd na studia do większego ośrodka akademickiego lub podjęcie pracy w innym regionie kraju, staje się dla nich naturalnym krokiem w dążeniu do samodzielności i rozwoju. Pozostaje jednak kluczowe pytanie, czy po zdobyciu wykształcenia i doświadczenia, zdecydują się wrócić w rodzinne strony, czy też ich nowe miejsce zamieszkania stanie się ich życiowym centrum. Powrót zależy od wielu czynników – dostępności atrakcyjnych miejsc pracy, jakości życia, a także więzi rodzinnych i emocjonalnego przywiązania do miasta rodzinnego. Jeśli lokalne władze i społeczność stworzą dogodne warunki do dalszego rozwoju, istnieje szansa, że młodzi ludzie zechcą wrócić i budować przyszłość tam, skąd pochodzą.

Młodzież to przyszłość każdego miasta, ale czy czuje się jego częścią? Badanie przeprowadzone wśród uczniów szkół średnich pokazało ich potrzeby i oczekiwania wobec miejsca, w którym dorastają. Jednym z kluczowych wniosków z przeprowadzonych badań, było to, że wielu młodych ludzi nie widzi swojej przyszłości w rodzinnym mieście. Wskazuje to na potrzebę wprowadzenia zmian w obszarze edukacji, rynku pracy i oferty spędzania wolnego czasu. W prowadzonych badaniach uczniowie wskazywali na niedostateczny dostęp do nowoczesnych form edukacji praktycznej i brak przestrzeni, w których mogliby się rozwijać. Te dane mogą posłużyć do wdrożenia programów, które pozwolą zaprosić i zatrzymać młodych ludzi w miastach, oferując im realne perspektywy rozwoju oraz możliwość znalezienia pracy lub otwarcia własnego biznesu.

Przedsiębiorcy

Tak jak młode rośliny na łące stają się w przyszłości bujną trawą i kwiatami przyciągającymi życie, tak dzisiejsza młodzież to przyszli pracownicy i przedsiębiorcy, którzy będą kształtować gospodarkę miasta. Jeśli młodzi ludzie nie znajdą tu warunków do rozwoju, poszukają ich gdzie indziej – a to oznacza nie tylko odpływ talentów, lecz także osłabienie lokalnego rynku pracy i przedsiębiorczości. Dlatego kluczowe jest stworzenie ekosystemu, w którym młodzi ludzie mogą zarówno zdobywać edukację, jak i realnie myśleć o swojej przyszłości zawodowej. Współpraca między samorządem, sektorem edukacji i biznesem może sprawić, że lokalne firmy zyskają wykwalifikowanych pracowników, a młodzi ludzie – atrakcyjne miejsca pracy i szansę na budowanie swojego biznesu w rodzinnym mieście.

Biznes jest fundamentem lokalnej gospodarki, ponieważ to właśnie przedsiębiorstwa – zarówno te małe, jak i duże – tworzą miejsca pracy, generują dochody i przyczyniają się do rozwoju regionu. Lokalne firmy zatrudniają mieszkańców, którzy dzięki wynagrodzeniom mogą wydawać pieniądze na usługi i produkty w swoim mieście, napędzając w ten sposób kolejne sektory gospodarki. Im więcej prężnie działających przedsiębiorstw, tym większe wpływy do budżetu miasta z tytułu podatków – zarówno tych od działalności gospodarczej, jak i od wynagrodzeń pracowników. To właśnie te środki mogą być następnie przeznaczane na inwestycje w infrastrukturę, edukację, służbę zdrowia czy inne usługi publiczne, co podnosi jakość życia mieszkańców.

Badanie stanu przedsiębiorczości w miastach pozwoliło liderom samorządów zebrać dane na temat wyzwań, przed którymi stoją lokalne firmy. Przedsiębiorcy podkreślali bariery biurokratyczne oraz potrzebę silniejszego wsparcia ze strony miasta. Zwłaszcza w kontekście pozyskiwania inwestorów i rozwijania sieci współpracy. Istnieje duża potrzeba stworzenia mechanizmów systematycznego dialogu między biznesem a samorządem, aby polityka gospodarcza była dopasowana do rzeczywistych potrzeb rynku.

Podobnie jak w ekosystemie łąki, gdzie rośliny, owady i zwierzęta współistnieją w delikatnej równowadze, tak w mieście rozwój gospodarczy i życie społeczne są ze sobą ściśle powiązane. Przedsiębiorcy potrzebują stabilnego otoczenia, przyjaznych regulacji i wsparcia, aby inwestować i tworzyć miejsca pracy, ale równie istotne jest zaangażowanie lokalnych liderów, którzy budują więzi społeczne i dbają o jakość życia mieszkańców. Jeśli między tymi grupami a samorządem zabraknie dialogu, system może się zachwiać – przedsiębiorstwa napotkają bariery w rozwoju, a społeczność poczuje się pominięta w procesach decyzyjnych. Dlatego kluczowe jest nie tylko wsparcie biznesu, ale także stworzenie przestrzeni do współpracy między władzami miasta a aktywnymi mieszkańcami.

Liderzy społeczni

Liderzy społeczności lokalnej to osoby, które mają ogromny wpływ na funkcjonowanie miasta. W prowadzonych badaniach były to nie tylko osoby związane z samorządem lokalnym. Byli to liderzy różnych grup społecznych, niekoniecznie związanych bezpośrednio z radami miast i władzami samorządowymi. Ich głos w badaniach pozwolił spojrzeć na problemy codziennego funkcjonowania mieszkańców z perspektywy aktywnych uczestników życia społecznego. Wyniki wskazały na potrzebę poprawy komunikacji między samorządem a organizacjami pozarządowymi i grupami społecznymi. Poczucie niedostatecznego wpływu na decyzje samorządu było często podnoszoną kwestią. Tymczasem zaangażowanie lokalnych liderów w procesy decyzyjne może przyczynić się do skuteczniejszego wdrażania zmian i budowania społecznego zaufania. Rozwiązania instytucjonalne, takie jak rady różnych grup społecznych, grup branżowych, powinny stać się stałym elementem miejskiego ekosystemu decyzyjnego.

Wyniki badań platforma dialogu społecznego

Wszystkie przeprowadzone dotąd badania, stanowią platformę budowania strategii partycypacyjnej, która będzie wspierać rozwój miasta w sposób trwały i skoordynowany. Dzięki wspomnianym badaniom młodzieży czy przedsiębiorców i liderów można precyzyjnie określić, jakie działania są konieczne, aby mieszkańcy poczuli, że mają realny wpływ na swoje otoczenie. Wyniki badań nie mogą pozostać jedynie martwymi danymi statystycznymi w raportach – powinny być punktem wyjścia do szerokiego dialogu z interesariuszami, który doprowadzi do konkretnych zmian.

Wnioski wyciągnięte z badań ilościowych powinny zostać zaprezentowane i rozwinięte w dialogu z mieszkańcami za pomocą metod jakościowych, takich jak debaty, wywiady czy grupy fokusowe. Dzięki temu nie tylko uzyskamy pełniejszy obraz rzeczywistości, lecz także zrozumiemy przyczyny stojące za określonymi zjawiskami. Taki proces pozwoli nie tylko odpowiedzieć na pytanie „jak jest?”, ale również poszukać odpowiedzi na „dlaczego jest właśnie tak?”. W efekcie uzyskane informacje staną się solidną podstawą do prowadzenia procesu partycypacji społecznej i podejmowania trafnych decyzji odpowiadających na realne potrzeby społeczności.  Trudne i często niewygodne dla miasta wnioski budzą pokusę, aby pozostawić je na dnie szuflady i nie narażać się na krytykę publiczną. Jednak tylko dzięki konsekwentnemu dialogowi ze społecznością lokalną mamy szansę zbudować zaufanie społeczne i rozwiązać problemy w mieście. Wymaga to jednak przemyślanych działań ujętych np. w planie partycypacji.

Dokument ten, który może powstać na podstawie wyników badań, staje się narzędziem wzmacniającym zaangażowanie społeczne i umożliwiającym lepsze zarządzanie zasobami miejskimi. Tworzenie platform do dialogu, konsultacji społecznych i współdecydowania o przyszłości miasta, to krok w stronę budowy wspólnoty demokratycznej i odpornej, przygotowanej kryzysy.

Jeśli zainteresowała Cię tematyka to zapraszamy na webinar: Co w trawie piszczy? Wykorzystanie wyników badań ankietowych w budowaniu relacji z mieszkańcami i interesariuszami (15.04.2025 r. 10:00 – 12:00).